Uşakizade Muammer Bey (1873-1951)

1 Ağustos 2018

Uşakizade Muammer Bey (1873-1951)

  • 1 Ağustos 2018
  • 573 Görüntülenme
  • 0 YORUM


UŞAKİZADE MUAMMER BEY (1873-1951)


Yeni çıkan kitabım, “Latife Mustafa Kemal” den bazı önemsediğim konuları, siz Ege Life okurlarıyla paylaşmak istiyorum.





İlk yazıma, Latife Hanım’ın babası Uşakizade Muammer Bey ile başlayacağım. İttihat Terakki karşıtı olarak, Mustafa Kemal ile fikren örtüşen Muammer Bey, Kurtuluş Savaşı öncesi ve sonrası 1909 ve 1924 yıllarında iki kez İzmir Belediye Başkanı olmuştur. Onun, işgal ordusunun “belediye başkanı ol” teklifini ret ettikten sonra, tehlike içinde İzmir’de yaşamaya başladığı ailesi tarafından ifade edilir. Uşakizade Muammer Bey ve ailesi, Fransız Konsolosu’nun yardımıyla, Fransa’nın Nice şehrine ile yerleşmişlerdir. Küçük oğlu Munci Bey’in rahatsızlığının tedavisi içinde Fransa’ya geldikleri bilinir.


Sorbonne Üniversitesi’nde okuyan en büyük çocuğu Latife Hanım, “Baba, bana izin ver. Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Savaşı’nı kazandı. O, İzmir’i de kurtaracak, izin ver, onu İzmir’de karşılayayım.” der. Muammer Bey’in kayınvalidesi, ailenin İzmir’deki yazlık evleri Uşakizade Köşkü’nde hasta olduğu haberi gelir ama onlar adeta kaçarak çıktıkları İzmir’e işgal süresince dönemezler. Kitapta yer alan bir yorumumda; “Muammer Bey, Latife Hanım’ın, Mustafa Kemal’i İzmir’de karşılama isteğine olumlu yanıt verirken; evde hasta olan büyükannenin bakımını da kızının üstleneceği, düşündüğünü” belirtmiştim. 


Latife Hanım ile ilgili çıkan bazı kitaplarda; Gazi’den, 19 yaş küçük olan kızının evlenmesine karşı olan bir Muammer Bey portresi çizilmiştir. Kitabımızda, 570 belge kullandık ve yorumdan kaçındık. Latife Hanım lehine ve aleyhine yapılan yanlışların direkt olarak Atatürk’ü ilgilendireceği inancıyla kitabımıza azami özen gösterdik. Bir belge ile makaleme başlayayım;
Gazi Eskişehir’den İzmir’e gelirken Karşıyaka’da kendilerini karşıladık diyen Salih (Bozok) Bey, anılarında Gazi ile Muammer Bey’in ilk karşılaşmasını şöyle anlatır:





Gazi; “Ben Latife Hanım’la evlenmeye karar verdim. Şimdi babası burada ise kendisini bu kararımdan haberdar edersin ve kimseye söylememesini de ilave edersin.” dedi.


Gazi’nin emirleri gereğince hareket ettim. Muammer Bey’e, Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın kayınpederi olacaklarını söylediğim zaman, boynuma sarıldı ve içine çekerek beni kokladılar. Biraz sonra Gazi Hazretleri de vagonlarından inerek Muammer Bey’le tanıştılar.”


Muammer Bey’in, damadı olan Atatürk’e olan saygısını ileriki makalelerde de yer vereceğim.

Latife Hanım’ın dedesi Sadık Bey, Göztepe’deki Uşakizade Köşkü’nün bahçesindeki “Camlı Köşk”ü okul haline getirmiş ve kendi çocuklarıyla beraber mahallenin çocuklarının da eğitim almasını sağlamıştır. Muammer Bey, bu okulda aldığı özel eğitimle, iyi derecede Fransızca, Rumca, Farsça, az da olsa İngilizce öğrenmiştir. 23 yaşında iken İzmir’in tanınmış ailelerinden Sadullah Efendizadelerden Daniş Bey’in kızı Adeviye Hanım’la evlenmiştir. 


Babası Sadık Bey gibi tek evlilik yapan Muammer Bey, tek çocuk olmanın ve ticarette yalnız çalışmanın sıkıntısını hayatı boyunca hep yaşamıştır. Sadık Bey, oğlu evlenirken önerisi çok çocuk sahibi olması yönündedir. Muammer Bey ve Adeviye Hanım, doğan on çocuğunun altısını yaşatabilmişlerdir. Üçü kız, üçü de erkek olan çocuklarının en büyüğü Latife Hanım’dır. 





Yurt dışında yaptığı ticaretle önemli bir konuma gelen Uşakizade Sadık Bey, oğlunun başarılı bir tüccar olmasını istemiştir. Sadık Bey, Osmanlı Bankası’nda üst düzey yönetici olan amcaoğlu Halit Ziya Bey’den oğluna bankada staj yaptırmasını istemiştir.


Muammer Bey, aldığı eğitimin sonucunda babası gibi Batılı tarzda yetişmiş bir iş adamı olmuş, sonraki yıllarda halı ticaretinin yanında deniz nakliyatı ile de meşgul olmuştur. Daha 20’li yaşlarda iken İzmir’in en önde gelen tüccarları arasına girmeyi başarmış, ailenin İngiltere’ye ve Amerika’ya yaptığı ihracat işlerini de daha ileri seviyeye getirmiştir.


Muammer Bey, ayrıca Amerika Birleşik Devletleri ile İngiltere arasında deniz ticareti yapan İngiliz Portsmouth Acentesi’nin ortağı olmuştur. Sultan Abdülhamid’in saltanat dönemine rastlayan o yıllarda, ihracatçılarımız arasında bir Türk isminin bulunması çok şaşırtıcıdır. 


Uşakizade ailesi, kervancılık yaparak, Aydın yöresinin tarım ürünlerini uzun süre İzmir Limanı’na taşımışlardır. İzmir-Aydın arasındaki demiryolu inşaatı bitince, bu nakliye işi de sona ermiştir.

1900 yılında Türk Tüccarı sıfatıyla New York Tütün Borsası’nda ilk kez kendi adına sandalye elde etmiştir. Muammer Bey, New York Pamuk Borsası’nda babası Sadık Bey’in sahibi olduğu sandalyeyi ondan devralmıştır. Muammer Bey, işleri için dört kez Amerika’ya gitmiştir.





Muammer Bey, 5 Temmuz 1909 seçiminde İzmir Belediye Başkanı seçilmiştir. Altı ay süren bu başkanlık döneminde; belediyenin gelir kaynaklarını artırmaya çalışmış, kentin sağlık ve temizliğinin korunması yönündeki girişimlerini sıklaştırmış, fırınları, tartı ve ölçüleri denetlettirmiş, arabacıları ve faytoncuları bir düzene koymuştur. 


Muammer Bey, Cumhuriyet’in ilanından sonra, yine İzmir’e tekrar belediye başkanı olmuştur. Fakat 20 Eylül 1924 günü, Kokaryalı’daki bir sinemada çıkan yangında on üç kişi yanarak ölür, Muammer Bey, belediye tarafından sinemaların iyi denetlenemediğini ve çıkan yangından kendisinin sorumlu olduğunu düşünerek belediye başkanlığı görevinden istifa etmiştir.


Muammer Bey, kuruluşu Uşakizade Köşkü’nde kararlaştırılan İş Bankası’nın kurucuları arasında yer almıştır. Uşakizade Muammer Bey, 1923 yılında İstanbul’a yerleşmiş ve ticarete orada devam etmeye çalışmıştır. Muammer Uşaklı, 22 Ocak 1951 yılında geçirdiği kalp krizinin ardından İstanbul’da ölmüştür. Mezarı, İstanbul Edirnekapı Mezarlığı’ndadır.




01.08.2018

Yorumlar

Yorum Yap

500