Üzüm, bardacık, zeytinyağı… Hepsinin ayrı bir değeri ve önemi olan Urla’da bağbozumu sadece üzümün değil diğer meyve ve sebzelerin de festivali, bir tarım şöleni...

Kur masayı Madam Despina
Kirli beyaz muşamba örtüleri ser
Çek sediri asmanın altına
Yanında bir ince Müzeyyen abla

Asma bence büyülü bir bitki. Ya da bana öyle geliyor, çünkü çocukluğum bir asma çardağının altında geçti diyebilirim. Yani asmam çardaktan suyu bardaktandı. Anneannem bamya pişirirken içine sıkılacak korukları toplamak bizim görevimizdi. Ama bir zaman sonra yerken suratımızı buruşturduğumuz hafif ekşi koruklar büyür, pembeleşir üzüm olurdu. ‘Asmalarda üzüm, yosmalarda gözüm, biraz daha büyürsem çapkınlıkta gözüm’ olurdu.

Üzümün dünyanın en olağanüstü ve büyülü meyvelerinden biri olduğu fikrine ben de katılıyorum. Üzümün büyüsü ile yarışacak kadar diğer meyve ise bence incir yani bardacık. İncir de Ege'de Antik Çağlardan beri Tanrısal meyve olarak da bilinen bir meyve. Heredot M.Ö. 484 yılında yazdığı bir kaynakta, kültür meyvelerinin en eskisinin 'İncir' olduğunu söylüyor. Üzümün sadece Türkiye’de yüzlerce türü olduğu (bin 500 olduğu söyleniyor) ve yaklaşık 140 milyon yıldır insanlığın tanıdığı bir meyve olduğu söyleniyor. Urla’da yapılan kazılarda bulunan üzüm çekirdekleri incelenmiş ve üzümün ilk sıkılışının bununla beraber belki de ilk şarap üretiminin 10 bin yıllık geçmişi olabileceği ortaya çıkmış. Urla‘da bağcılık ve şarap üretimi antik çağdan günümüze ekonomik ve kültürel açıdan önemli bir yer tutmakta. ‘Şarap bizden sarhoş oldu, Biz ondan değil…’ diyen Mevlana’nın yaşadığı coğrafyalarda üzümün büyüsünün şaraba dönüşmesi de çok normal sanırım.

Dünyada zeytinin ilk ezildiği yer de Urla, Klazomenai... Zeytinin ilk sıkılışı 8 bin yıl öncesine dayanıyor... Dünyadaki ilk zeytinyağı işliği de İskele’de pazarın yanında ve kazılar hala devam ediyor. Üzümün büyüsü ve bardacığın tanrısallığı bir yana zeytinyağı ise gerçekten doğanın bir mucizesi.

Zeytinin, üzümün böyle köklü geçmişi olan Urla’da da, Ege’de pek çok yerde olduğu gibi bağbozumu zamanı kutlamalarının 2 bin 600 yıllık bir geçmişi olduğu hatta Bağbozumu Şenlikleri'nin antik dönem tanrılarından şarap ve üzüm tanrısı Dionysos'a dayandığı söylenir. Dionysos, Yunan mitolojisinin büyük tanrısı Zeus ile sevgilisi Semele'nin oğludur. Urla’da üzümün hasat günü olan 14 Ağustos; ‘üzüme balın, zeytine yağın düştüğü gün’ olarak kabul ediliyor ve yıllardır 14 Ağustos Bağbozumu Şenliği olarak kutlanıyor. Eskiden beri 14 Ağustos tarihine kadar bağlara girilmez ve salkımlara el sürülmezmiş. 14 Ağustos öğle vaktine kadar üzümlerin olgunlaşması beklenir, bu tarihten önce asmalara dokunulmazmış. Daha sonra bağların bozulmasına izin verilen kutlama törenleri başlar ve sembolik olarak yörenin en genç ve güzel annesine üzüm yedirerek bağbozumu şenliklerini başlatırlarmış. 15 Ağustos'tan itibaren de üzüm bağları bozulur ve ürünlere ticari değerler katılırmış.

Üzüm, bardacık, zeytinyağı… Yani hepsinin ayrı bir değeri ve önemi olan Urla’da bağbozumu sadece üzümün değil diğer meyve ve sebzelerin de festivali, bir tarım şöleni. Üreticinin ürettiği kaliteli ürünlerin birincileri seçiliyor, birinciler ödüllerini alıyor. Yarışmaya katılan ürünlerin başlıcaları; karpuz, kavun, üzüm, domates gibi bölgesel ürünler. Tarımda kendi kendine yetebilen bir ülke olmanın önemi vurgulanıyor bu festivalde.