Egeli Efe yürüyüşünde senkron da vardır. Ege, bireyselliği değil birlikteliği görmeli, problemleri birlikte çözmeli. Egeliler için bu biraz zor olabilir ama mümkün tabii ki...

Geçtiğimiz yıllarda İzmir’de ‘Yerellikten Küreselliğe Ege’ temalı ‘Mükemmelliği Arayış’  sempozyumuna konuk olarak katılmıştım. Sempozyumun broşüründe bir kürenin üzerinde zeybek oynayan bir kişinin silueti vardı. Mükemmelliği arayış, bir küre (dünyamız) ve zeybek oynayan bir adam…

Sempozyum bir zeybek gösterisi ile başladı. Ege denilince akla “zeybek” gelir.   Zeybek oyunlarında folklor araştırmacılarına göre bir kartal taklidi vardır. Kartal, uçmak için önce öne doğru bir iki adım atıp havalanır; daha sonra kanatlarını açıp çırparak, göğe yükselir. Yere doğru bakıp av aranır, kayalara konar. Avını yakalamak için yere doğru hızla alçalır. Yere temas ettiğinde ise hızını ayarlayabilmek için inişten hemen sonra hızlı adımlar atıp, kanatlarını kapatır ve çevreyi gözler. Efelerin bu diz vurmaları, sekmeleri, yürüyüşleri, mertliği, dürüstlüğü, kendine güveni ve çevreye meydan okuyuşunu anlatır.

Eski Anadolu uygarlıklarında, özellikle antik Yunan’da güneşin, ışığın, gökyüzünün de temsilcisi olan kartal, uzun yaşamı ile Zeus’u temsil eder ve büyük bir kutsallık ifade eder. Zeybek ve efe sözcüklerinin kökeni ile ilgili çeşitli teoriler vardır. Halikarnas Balıkçısı, “obekkos”, “to bekkos” ve “ibakhi” sözcüklerinin zeybek sözcüğüne dönüştüğünü söyler. Bir başka teoride ise İonya dilinde Tanrı “Bakhüs’ün Askerleri” anlamına gelen zaiBahhon sözcüğünden türediğidir. Efe sözcüğünün kökeni ile ilgili teorilerden biri de bu sözcüğün bugünkü Efes kentinin eski adı olan Ephesos’tan geldiğidir.

Efeler mert, cesur, atılgan, mazluma dost, haksızlığa düşman olarak tanınırlar. Türk köylüsünün tipik bir örneğidirler. Kurtuluş Savaşı’nda  gösterdikleri başarılar ünlerine ün katmıştır. Efeler asla birbirlerine silah çekmez, çünkü silah çeken korkak sayılır. Efeler arasında verilen söz çok önemlidir, sözünden dönmek her türlü hakareti göze almak demektir, efe çetesine katılmak için dürüst olmak gerekir. Kartal taklidinin yanı sıra zeybek oyununda göze çarpan başka bir nokta ise efe zeybeğinin tek oynanmasıdır. Topluca da oynanır elbette. Fakat topluca oynansa bile birbirlerine sarılma, kol kola girme gibi figürler görülmez. Toplu olarak oynanan Zeybek oyunlarında oyuncular arasında müzik ve ritim hariç hiçbir bağ bulunmaz. Efeler biraz yalnızlığı, biraz da bireyselliği vurgular. 

Sempozyumda bazı konuşmacıların vurguladığı diğer konular ise; Ege’de zenginleşmenin yolunun birleşmekten geçtiği ve tek bir güç olarak, el birliği ile Ege’yi daha iyi konuma getirmek için nasıl yürünmesi gerektiğiydi. Bireyselliğe alışmış efe ruhlu Egeliler için bu biraz zorlayıcı olabilir, ama mümkün tabi ki. 

Sempozyumun kapanış oturumunun konusu ise yaşamda kaliteydi. Konuşmacı ‘yaşamı ıskalamamak’ gerektiğinden, yeri geldiğinde ‘hayatla dalga geçebilmekten’ bahsetti. Zeybekler arasında bağlama taşımak, türkü çalıp söylemek eski bir zeybek geleneğidir. Bu saz çalan, deyiş ve türkü söyleyen kızanlar ve zeybekler, hem çetenin kederden uzak, keyifli günler geçirmesini sağlar hem de gerginlik ve sıkıntının azalmasına yardımcı olurlar. Yani yaşamda kaliteyi yakalamanın bir yolunu bulmuş efeler. Kendini bilmeyi, hedefini belirlemeyi vurguladı konuşmacı.

Mükemmelliği arayış sempozyumunda, verilmesi planlanan “Ege Bölgesi Kalite Ödülü” verilmedi- tek aday vardı fakat ödüle layık görülmedi. Yılın en iyi ekibi ödülü verildi.  Bu mükemmellik yolculuğunda  çıtanın yüksek olması, hedefin büyük olması çok umut verici. Bir sonraki ‘Mükemmelliği Arayış’ sempozyumunu merakla bekliyorum.